درمورد ابعاد رفتار شهروندی سازمانی مابین محققان توافق نظر وجود ندارد. در این زمینه در تحقیقات مختلف به ابعادی نظیر رفتارهای کمک کننده، جوانمردی، گذشت، وفاداری سازمانی، پیروی از دستورات، نوآوری فردی، وجدان، توسعه فردی، ادب و ملاحظه، رفتار مدنی و نوع دوستی تصریح شده می باشد (مستبصری و همکاران، 1391).

پادساکف در سال ۲۰۰۰ میلادی دسته بندی مفصلی از اینگونه رفتارها انجام داده می باشد که رفتارهای شهروندی سازمانی را در قالب هفت دسته تقسیم می نماید (مستبصری و همکاران، 1391).

  • رفتارهای یاری گرانه
  • جوانمردی
  • نوآوری فردی
  • فضیلت مدنی
  • شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

  • تعهد سازمانی
  • خودرضایت مندی
  • رشد فردی

اسمیت، ارگان و نی یر[1]، به دو حیطه ی نوع دوستی و پذیرش عمومی تصریح کرده اند. آندرسون و گربینگ[2]، رفتار شهروندی سازمانی را در بعد فردی که شامل رفتار جهت گیری شده به سوی افراد و در بعد سازمانی، شامل رفتار جهت گیری شده به سمت سازمان، تقسیم بندی می کنند. ارگان رفتار شهروندی سازمانی را در 5 بعد تقسیم بندی می کند:

  • نوع دوستی: به رفتار یاری دهنده ی افراد به صورت کاملا داوطلبانه و به مقصود کمک به همکاران، نوع دوستی می گویند. نوع دوستی به رفتارهای مفید و سودبخشی از قبیل ایجاد صمیمیت، همدلی و دلسوزی میان همکاران تصریح دارد که خواه به شکل مستقیم و یا غیرمستقیم به کارکنانی که دارای معضلات کاری هستند کمک می کند (اسلامی[3]، سیار، 1390).
  • جوانمردی: در این بعد کارکنان همراه با رفتار جوانمردانه ی خود نالی دن ها، شکایت کردن ها، غرولند ها، عیب جویی ها و خرده گیری ها را در سازمان کاهش می دهند و بیشتر اوقات خود را در برای کوشش ها و فعالیت های سازمانی تنظیم می کنند. جوانمردی یا تحمل پذیری دومین بُعد رفتار شهروندی می باشد که به شکیبایی در برابر جایگاه های مطلوب و مسا عد، بدون اعتراض، نارضا یتی و گلایه مندی، تصریح می کند (پودساکف و همکاران، 2011).
  • خوش خو یی: به رفتاره ایی که حاکی از مشارکت فعا لانه و مسئولانه ی فرد در حین انجام وظایف می باشد و موجب افزایش وجهه ی سازمانی می گردد، خوش خو یی می گویند. خوش خویی شامل رفتارهایی از قبیل حضور در فعالیت های فوق برنامه و اضافی، آن هم زمانی که این حضور لازم نباشد، طرفداری از توسعه و تغییرات ارائه شده از سوی مدیران سازمان و تمایل به مطالعه ی کتاب، مجلات و افزایش اطلاعات عمومی و اهمیت دادن به نصب پوستر ها و اطلاعیه ها در سازمان برای آگاهی دادن به دیگران، می گردد. براین اساس ارگان معتقد می باشد که یک شهروند سازمانی خوب نه تنها بایستی از مباحث روز سازمان آگاه باشد بلکه بایستی درمورد ی آن ها اظهار نظر کند و در حل آن ها نیز مشارکت فعالانه داشته باشد.
  • ادب و مهربانی: عبارت می باشد از رفتارهای مودبانه ای که مانع از ایجاد مشکل و مسأله در محیط کار می گردد. این بعد اظهار کننده ی نحوه ی رفتار افراد با همکاران، سرپرستان و مخاطبان سازمان می باشد. افرادی که در سازمان با تکریم و تکریم با دیگران رفتار می کنند دارای رفتار شهروندی مترقی هستند (پودساکف و همکاران، 2011).
  • وظیفه شناسی: به تلاشی که فراسوی الزامات رسمی می باشد وظیفه شناسی می گویند. نگوین وسیرز (نقل از زارع، 1390) عقیده دارند بعد وظیفه شناسی رفتارهای کارکنان را در حدی بالاتر از سطوح مورد انتظارهدایت می کند. وظیفه شناسی حاکی از رفتاری می باشد که فرد در اجرای یک شغل به بیش از الزامات وظیفه ای اقدام می کند. این گونه رفتارها اعتماد را درمیان کارکنان افزایش می دهد. بالینو وهمکاران (2010) عقیده دارند رهبران طرفداری کننده والهام بخش موجب می شوند که کارکنان بیش از الزامات رسمی شغلی شان کارکنند. ارگان هم چنین معتقد می باشد افرادی که دارای رفتار شهروندی مترقی هستند، در بدترین شرایط و حتی در حالت بیماری و ناتوانی هم به کار ادامه می دهند، که این نشان دهنده ی وظیفه شناسی بالای آنان می باشد.

بولینو و همکاران نیز مؤلفه های زیر را به عنوان شاخص های رفتار شهروندی سازمانی معرفی می کنند:

  • وفاداری
  • وظیفه شناسی
  • مشارکت (اجتماعی، حمایتی، وظیفه ای و مدنی )
  • توجه و تکریم
  • فداکاری
  • تحمل پذیری ( روحیه جوانمردی)

[1] . Simith , organ & near

[2] . Anderson & Gerbing

  1. Eslami,

 متن فوق تکه ای از این پایان نامه بود

متن کامل